DERMOCYSTIDIUM BIJ KOI

Tekst en foto's: Drs. Rob Heijmans & drs. Caroline Hommers

Liefhebbers van het zwemmende juweel zijn zich als geen ander bewust van het belang van de huidkwaliteit, de conditie van de vinnen en de lichaamsbouw van hun parels. Het zijn juist deze kwaliteiten die de dieren zo sierlijk en gracieus maken, en niet in de laatste plaats wordt de prijs van een Koi hierdoor in grote mate beïnvloed. Er zijn echter een aantal gezondheidscondities bekend die kunnen leiden tot de vorming van knobbels, bobbels en noduli op de huid of vinnen van een vis. Terwijl dergelijke laesies in de meeste gevallen niet levensbedreigend zijn, kunnen ze doorgaans wel als lelijk, ongewenst, moeilijk te diagnosticeren en lastig te bestrijden worden beschouwd. Een goed voorbeeld betreft de aandoening Dermocystidium, die weliswaar minder wordt gezien dan de welbekende karperpokken, maar desondanks uw aandacht meer dan waard is. Hoewel het geslacht Dermocystidium wereldwijd is gevonden in vele verschillende vissen, schelpdieren en zelfs amfibieën, heeft de parasiet nog altijd een taxonomisch onzekere identiteit. In de Benelux komen er enkele soorten van het geslacht voor, waarvan de meeste in wilde populaties. De afgelopen jaren hebben vele wetenschappers hun hoofd gebroken over de juiste classificering van deze eencellige organismen. Achtereenvolgens heeft men ze ingedeeld bij de protozoa, schimmels en zelfs bij een nieuwe, apart groep organismen, die daar ergens tussenin ligt. Ondanks al deze onzekerheid, worden het uiterlijk van deze parasiet en het effect dat het organisme op de gastheer uitoefent, inmiddels in redelijke mate begrepen. Identificatie
Bij Koi veroorzaakt Dermocystidium de vorming van vlezige knobbels op de huid en vinnen die soms tot wel twee centimeter groot kunnen zijn. De laesies zijn gewoonlijk rond of ovaal en wit van kleur, hoewel er soms ook roze of rode gebieden tot ontwikkeling komen. Bij het toenemen in formaat worden de knobbels dikwijls korrelig van structuur, totdat ze openscheuren en zowel witte draden als
duizenden kleine (besmettelijke) sporen het ruime sop insturen. Het is de aanwezigheid van deze witte draden (die veel weg hebben van hyphae) die mensen deed (en doet) geloven dat het hier om een soort schimmel gaat, terwijl de sporen zelf meer weg hebben van protozoaire organismen. En hoewel de knobbels die door Dermocystidium worden veroorzaakt aan verschillende condities kunnen worden verbonden, is het hun inhoud die de diagnose kan bevestigen. En deze inhoud bekijken we onder de microscoop, bij een vergroting van 200-400 x. Wetende dat elke knobbel enkele miljoenen sporen huist, is het geen moeilijke opgave om een geschikt preparaat aan te maken. De sporen van Dermocystidium zijn zeer karakteristiek: bijna rond van vorm en in het bezit van een ronde vacuole die vrijwel de complete inhoud van de cel bezet. Van bovenaf gezien hebben de sporen het uiterlijk van gebakken eieren. Dit omdat de grote vacuolen de celkern naar de uiterste periferie van de cel drukken. Hoewel sporen van Dermocystidium onder de microscoop niet bewegen, maken het karakteristieke uiterlijk van de parasiet, en zijn voorkomen in grote aantallen, de identificatie van het probleem relatief eenvoudig.
Dermocystidium koi Waar de sporen nog microscopische dimensies hebben, zijn de cysten die ze vormen groot en gemakkelijk herkenbaar. De knobbels zijn meestal te vinden op de vinnen en vinaanzetten.
In die zin is het aan te raden om uw Koi op gezette tijden aan een grondige inspectie te onderwerpen. Dat hoeft niet persé veel tijd te kosten; goed opletten bij het voederen is al voldoende. Het voorkomen van Dermocystidium-cysten gaat meestal niet samen met verschijnselen van stress of ziekte. De geïnfecteerde Koi vertonen doorgaans normaal gedrag, hetgeen ons doet vermoeden dat de knobbels een minimale impact op de gezondheid hebben. Het uiterlijk van de knobbels is dus veel dramatischer dan het feitelijke probleem. Waakzaamheid is desondanks op zijn plek, omdat een opengebarsten knobbel de deur op een kier zet voor andere secundaire infecties.
Dermocystidium koi is een aandoening die uitsluitend bij Koi en karpers wordt gevonden en waarmee de dieren kunnen worden besmet in het temperatuurdomein van 14 tot 22 ºC. De manier waarop de parasiet de vissenhuid kan binnendringen is nog niet volledig begrepen. Nochtans denkt men dat Dermocystidium zich via secundaire weg toegang tot het lichaam verschaft. Dat wil zeggen dat beschadigingen en bacteriële of parasitaire infecties als risicofactor kunnen gelden. De huid omheen de bulten vertoont soms een zekere roodheid, alsof het een ontsteking betreft. Terwijl Koi slechts zelden aan een infectie met Dermocystidium sterven, zijn er ook varianten bekend die bij onder meer zalmen en amfibieën tot serieuze ziektebeelden kunnen leiden, omdat zij het meer op de darmen of kieuwen gemunt hebben. Behandeling Een goede behandeling is nog niet beschikbaar, doch meestal ook niet direct noodzakelijk, omdat de infecties doorgaans vanzelf weer in remissie gaan. Wel is het belangrijk om de opengebarsten bulten goed schoon te maken, en eventueel geïnfecteerde Koi in quarantaine te plaatsen, om een verdere verspreiding te voorkomen.
In ernstige gevallen (bij grote wonden, snelle achteruitgang van de gezondheid en de ontwikkeling van structuren die het zwemmen, ademen of eten belemmeren) is soms de interventie van een dierenarts vereist. Ga echter nooit zelf aan het ‘dokteren’, omdat dit meer kwaad kan doen dan goed. Middelen tegen schimmels, zoals malachietgroen, hebben geen bewezen effect.