ZWEMBLAASAANDOENINGEN

Tekst en foto's: Drs. Rob Heijmans & drs. Caroline Hommers

In een wereld waar de wetenschap alsmaar grotere hoogten bereikt, wordt de structuur van de diergeneeskunde steeds professioneler. De laatste ontwikkelingen in de koi-gezondheidszorg worden daarom op de voet gevolgd door Rob Heijmans en Caroline Hommers, de specialisten van het Koi Onderzoek Instituut (K.O.I.). In deze aflevering van "Medisch Centrum Koi" komen zwemblaasaandoeningen aan bod. Is een zwemblaasontsteking een aflopende zaak, of is er toch nog hoop voor onze lieverdjes?
De zwemblaas bij de Koi en goudvis kan ontstoken raken ten gevolge van parasieten of bacteriën. Deze organismen bereiken de zwemblaas vanuit de slokdarm via de ductus pneumaticus. De ductus pneumaticus is een speciale luchtafvoerbuis die vanuit de achterste zwemblaaskamer naar de slokdarm loopt. Met deze buis regelt een vis de vulling van de zwemblaas en bepaalt daarmee of zij stijgt dan wel daalt. Normaal zouden ziekmakende organismen door de slijmproductie in de zwemblaas afgevoerd moeten worden,
maar doordat de organismen reeds de overhand krijgen in de ductus pneumaticus, raakt deze verstopt en kunnen zij zich in de zwemblaas gaan nestelen. Een vis met dit soort problemen verliest zijn vermogen om normaal te kunnen drijven. Sommige vissen kantelen naar voren of naar achteren, al naar gelang de lichaamsbouw, terwijl andere dieren niet eens naar het oppervlak kunnen zwemmen, omdat de zwemblaas al compleet is gevuld met vocht. In het begin is dit vocht helder, maar hoe ernstiger de wand van de zwemblaas is aangetast, des te bloed- en pusrijker de inhoud van de zwemblaas wordt. De wand reageert door zwelling ten gevolge van de ontsteking en kan uiteindelijk chronisch verdikt blijven, waardoor er functieverlies optreedt en er dus geen gas meer kan worden afgegeven aan de ductus pneumaticus.
Echografie Met behulp van echo en röntgen zijn deze veranderingen goed waar te nemen. Op een röntgenopname kan de luchthoudende zwemblaas niet meer meere worden herkend als twee aparte structuren. Vaak is er slechts nog een holte zichtbaar, soms zelfs geeneen meer. Op de echo is de zwemblaas te herkennen als een sterke witte lijn. Soms zijn er parallel meerdere witte lijnen zichtbaar. Wanneer de zwemblaas echter met vloeistof is gevuld, dan wordt deze zwart afgebeeld.
Ook de wand van de zwemblaas is beter te beoordelen op een echogram. Doordat de wand normaal gesproken een dikte heeft van 1-1,8 mm, kunnen we deze dikte meten en vervolgens een voorspellende waarde hechten aan de dikte. In het geval van een chronische ontsteking is de wand soms wel verdikt tot 5 a 6 mm. En zoals al eerder geschreven; hoe dikker de wand, des te groter het functieverlies.
In het geval van een ontsteking wordt de zwemblaas onder echogeleide aangeprikt, en wordt er geprobeerd om de vloeistof uit de zwemblaas op te zuigen. Deze vloeistof wordt gebruikt voor verder (microscopisch, ...) onderzoek en beoordeling (op zicht). Wanneer er dan een naald in de zwemblaas zit, kan deze tegelijkertijd worden gespoeld, of eventueel worden volgeblazen met lucht om de ductus pneumaticus door te spoelen.
Vervolgens wordt de vis met een goed werkzaam antibioticum specifiek tegen Gram-negatieve bacteriën ondersteund. Veelal wordt dit in de zwemblaas gebracht, eventueel in combinatie met ontstekingsremmende medicijnen. Als ondersteunende maatregel kan de vis in quarantaine worden gehouden, op een hogere temperatuur dan voorheen, en eventueel met zout, in de hoop dat de zwemblaas zodoende meer slijm gaat produceren.
Het betreft hier behandelingstherapieën doe u als hobbyist niet zomaar op eigen houtje kunt gaan uitvoeren, en dat geldt ook voor het toedienen van antibiotica! U zal de hulp in moeten roepen van een ervaren dierenarts die beschikt over een echo en die weet hoe zwemblaasaandoeningen te behandelen zijn. In een vroeg stadium, nog voordat de zwemblaas chronisch is veranderd, is de prognose redelijk gunstig. De chronische situatie is echter gereserveerd, aangezien de wand al zo sterk is veranderd dat de functionaliteit van de zwemblaaswand voorgoed verloren is gegaan.